Velayet Davası: Velayet Kime Verilir, Nasıl Değiştirilir?

Velayet nedir?

Velayet, ergin olmayan çocuğun bakımı, eğitimi, korunması ve temsili konusunda anne ve babaya tanınan hak ve sorumlulukların bütünüdür. Evlilik devam ederken velayet anne ve babaya birlikte aittir. Boşanma veya ayrılık hâlinde hâkim, velayetin hangi ebeveyne bırakılacağına ve diğer ebeveynin çocukla kişisel ilişkisine karar verir (TMK m.182).

Velayet kime verilir?

Mahkeme velayeti, ebeveynlerden birini cezalandırmak veya ödüllendirmek amacıyla değil, çocuğun üstün yararını gözeterek belirler. Değerlendirmede şu ölçütler dikkate alınır:

• Çocuğun yaşı, cinsiyeti ve sağlık durumu
• Ebeveynlerin çocuğa ayırabileceği zaman, yaşam koşulları ve ekonomik imkânları
• Çocuğun alıştığı çevre, okulu ve kardeşleriyle birlikte büyüme ihtiyacı
• Ebeveynlerin çocukla ilişkisi ve çocuğu diğer ebeveynden uzaklaştırma eğilimi olup olmadığı
• Şiddet, bağımlılık veya ihmal gibi çocuğun gelişimini tehlikeye sokan durumlar

Yargıtay uygulamasında çok küçük yaştaki çocuklar için annenin bakım ve şefkatine özel önem verilmektedir; ancak annenin çocuğun gelişimini olumsuz etkileyecek bir durumu varsa bu kural uygulanmaz.

Çocuğun görüşü ve sosyal inceleme raporu

İdrak çağındaki çocuğun velayet konusundaki görüşü mahkemece alınır; uygulamada bu genellikle sekiz yaş ve üzeri çocuklar için söz konusudur. Mahkeme ayrıca pedagog, psikolog veya sosyal çalışmacıya sosyal inceleme raporu hazırlatır. Bu rapor kararı önemli ölçüde etkilediğinden, görüşmelere hazırlıklı gidilmesi ve raporun içeriğine gerektiğinde itiraz edilmesi önemlidir.

Ortak velayet mümkün mü?

Türk Medeni Kanunu'nda boşanma sonrası ortak velayet açıkça düzenlenmemiştir. Ancak Yargıtay, özellikle tarafların bu konuda anlaştığı ve çocuğun yararına uygun olduğu durumlarda ortak velayete hükmedilebileceğini kabul etmektedir.

Kişisel ilişki (görüş günleri)

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulur. Hafta sonları, dini bayramlar, yılbaşı ve yaz tatilinde belirli günler çocuğun yaşına uygun şekilde düzenlenir. Velayet sahibi ebeveynin kişisel ilişkiyi kasten engellemesi, velayetin değiştirilmesi sebebi olabilir.

Velayetin değiştirilmesi davası

Boşanma kararından sonra koşullar önemli ölçüde değişirse, anne veya baba velayetin değiştirilmesini isteyebilir (TMK m.183). Örneğin:

• Velayet sahibinin çocuğu ihmal etmesi veya bakımını başkalarına bırakması
• Çocuğun eğitim veya sağlığının tehlikeye düşmesi
• Kişisel ilişkinin sürekli engellenmesi
• Çocuğun, idrak çağına geldiğinde diğer ebeveynle yaşamak istemesi

Velayet sahibi ebeveynin yeniden evlenmesi tek başına velayetin değiştirilmesi için yeterli kabul edilmez; yeni evliliğin çocuğa etkisi değerlendirilir.

Velayet ve nafaka

Velayet kendisine verilmeyen ebeveyn, gücü oranında çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katılır (iştirak nafakası). Nafaka çocuk ergin oluncaya kadar devam eder; eğitimi süren çocuk için ergin olduktan sonra da yardım nafakası istenebilir.

Boşanma sürecinin tamamı için anlaşmalı boşanma sayfamıza da göz atabilirsiniz.