Çekişmeli Boşanma Davası: Sebepler, Deliller ve Süreç

Çekişmeli boşanma ne zaman söz konusu olur?

Eşlerden biri boşanmak istemiyorsa veya boşanmayı kabul etse bile velayet, nafaka, tazminat ya da mal paylaşımı konusunda anlaşma sağlanamıyorsa dava çekişmeli boşanma olarak görülür. Evlilik bir yıldan kısa sürdüyse, eşler anlaşmış olsa bile dava bu usulle yürür.

Boşanma sebepleri

Genel sebep: Evlilik birliğinin, ortak hayatı sürdürmeleri eşlerden beklenemeyecek derecede temelinden sarsılması (TMK m.166/1). Şiddetli geçimsizlik olarak da bilinir; sadakatsizlik, ilgisizlik, hakaret, ekonomik şiddet, aileye karşı sorumluluklarını yerine getirmeme gibi olaylar bu kapsamda değerlendirilir.

Özel sebepler:

• Zina (m.161): Dava hakkı, öğrenmeden itibaren altı ay ve her hâlde zinanın üzerinden beş yıl geçmekle düşer. Affeden eşin dava hakkı yoktur.
• Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m.162): Aynı altı ay / beş yıl süreleri geçerlidir.
• Suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m.163)
• Terk (m.164): Ayrılığın en az altı ay sürmesi ve hâkim veya noter aracılığıyla yapılan ihtarın sonuçsuz kalması gerekir.
• Akıl hastalığı (m.165)

Kusur neden önemlidir?

Çekişmeli boşanmada mahkeme, eşlerin kusur durumunu belirler. Kusur; yoksulluk nafakası ile maddi ve manevi tazminat taleplerini doğrudan etkiler. Örneğin kusuru daha ağır olan eş yoksulluk nafakası alamaz ve kusurlu eşe tazminat ödenmez. Bu nedenle dava dilekçesinde olayların tarih ve ayrıntılarıyla anlatılması büyük önem taşır.

Deliller

• Tanık beyanları: Çekişmeli boşanmanın en önemli delilidir. Olaylara doğrudan tanık olan kişiler tercih edilmelidir.
• Mesajlar, e-postalar ve sosyal medya kayıtları
• Darp raporları, koruma kararları, şikâyet ve dava dosyaları
• Banka hesap hareketleri ve harcama kayıtları

Hukuka aykırı yollarla elde edilen deliller (örneğin eşin telefonuna gizlice casus yazılım yüklemek) hem delil olarak kullanılamayabilir hem de ayrıca suç oluşturabilir. Delillerin nasıl elde edildiği dava açılmadan önce değerlendirilmelidir.

Dava süreci

1. Dilekçeler aşaması: Dava, cevap, cevaba cevap ve ikinci cevap dilekçeleri karşılıklı sunulur.
2. Ön inceleme: Uyuşmazlık konuları belirlenir, tarafların sulh olma imkânı değerlendirilir.
3. Tahkikat: Tanıklar dinlenir, gerekirse sosyal inceleme raporu alınır.
4. Karar: Karara karşı istinaf ve temyiz yoluna gidilebilir.

Dava süresince mahkeme, eşlerin barınması, geçimi ve çocukların bakımı için geçici önlemler (tedbir nafakası, ortak konutun kullanımı, çocukla kişisel ilişki) alır.

Çekişmeli davanın anlaşmalıya dönüştürülmesi

Dava devam ederken eşler anlaşırsa ve evlilik en az bir yıl sürmüşse, dava anlaşmalı boşanmaya dönüştürülebilir. Bu, süreci önemli ölçüde kısaltır.

Davanın reddedilmesi hâlinde

Boşanma davası reddedilip karar kesinleştikten sonra üç yıl geçmesine rağmen ortak hayat yeniden kurulamamışsa, eşlerden birinin talebiyle boşanmaya karar verilir (TMK m.166/4).